Namjerni ili ne: Tihi diplomatski ustupci hrane separatizam u Bosni i Hercegovini

Svaki put kada se zastava države skloni da se ne bi “uvrijedio” domaćin, sklanja se i komad suvereniteta koji se kasnije teško može vratiti

Dolazak novoimenovanih šefova stranih diplomatskih misija u Bosni i Hercegovini redovno se pretvara u svojevrsni test političkih granica, gdje prvi koraci i odabrane adrese šalju poruke snažnije od bilo kakvog saopštenja. Odluka novog ambasadora Francuske, Kevina Thuilliera, da svoju inicijalnu diplomatsku agendu započne sastancima u Banjoj Luci, umjesto u Sarajevu kao glavnom gradu države prijema, nije bila samo puki logistički izbor.

Njegov susret sa Željkom Cvijanović, održan u njenom kabinetu kao članice Predsjedništva Bosne i Hercegovine, postao je studija slučaja o tome kako se diplomatija simbola može pretvoriti u prećutno odobravanje politika koje aktivno rade na demontaži državne arhitekture. Izbor prve lokacije za susrete stranih diplomata, naročito predstavnika utjecajnih zapadnih država, šalje jasan signal o tome da li se u praksi poštuje ili tiho zaobilazi centralna državna struktura, a ovaj potez je potvrdio ono drugo.

Ono što je uslijedilo u kabinetu članice kolektivnog šefa države prevazišlo je pitanje geografske lokacije i ušlo u sferu otvorenog ignorisanja ustavnog poretka. Sastanak najvišeg državnog nivoa – ambasadora strane države i člana Predsjedništva BiH – održan je u ambijentu lišenom bilo kakvih zakonom propisanih državnih obilježja. U prostoriji su bile istaknute isključivo zastave entiteta Republika srpska, čime je simbolički, ali i suštinski, izbrisana država u čije ime je Cvijanović i primila stranog diplomatu.

Time što je pristao na razgovor o ključnim državnim temama, poput izbornog procesa i reformi, u scenografiji koja u potpunosti negira postojanje Bosne i Hercegovine, predstavnik jedne od ključnih članica Evropske unije i Vijeća sigurnosti UN-a napravio je opasan presedan.

Takav čin nije tek protokolarni propust, on predstavlja amnestiju lokalnih političkih praksi od njihove zakonske i ustavne odgovornosti. Pristajući na takve uslove, strana diplomatija ne samo da normalizuje antiustavno djelovanje, već i šalje poruku domaćim akterima da je kršenje državnih propisa prihvatljivo ako se dovoljno uporno nameće kao “nova realnost”.

Ovaj institucionalni sunovrat nije se zaustavio na samom sastanku, već je dobio svoj nastavak u semantičkim zamkama koje su postavile druge međunarodne organizacije. Izvještavajući o istom događaju, Misija OSCE-a u Bosni i Hercegovini je u svojim zvaničnim objavama koristila formulacije koje su dodatno relativizovale ustavnu realnost. Upotreba sintagmi poput uspostavljanja “partnerstva sa institucijama Republike srpske” stvara lažni privid da međunarodne sile mogu ostvarivati zasebne, paralelne odnose direktno sa entitetima, zaobilazeći nadležnost centralnih državnih institucija.

Ovakav rječnik, iako možda birokratski neutralan u namjeri, u političkoj praksi postaje moćno oružje. Domaće separatističke strukture vješto koriste takve formulacije međunarodnih zvaničnika kako bi u javnosti pojačale narativ o entitetima kao samostalnim međunarodnim subjektima, jednakim državi. Time se službeni jezik međunarodne zajednice direktno zloupotrebljava za legitimizaciju agende koja je u suprotnosti sa samim temeljima Dejtonskog mirovnog sporazuma, na čije se očuvanje ta ista zajednica deklarativno obavezuje.

Problem dvostrukih standarda i svojevrsnog kolonijalnog konformizma postaje najočigledniji kada se situacija postavi u obrnutom kontekstu. Teško je zamisliti scenario u kojem bi ambasador Bosne i Hercegovine u Parizu svoj prvi zvanični sastanak organizovao sa, primjerice, liderom regionalne vlasti na Korzici, i to u kabinetu bez istaknute francuske trobojnice, razgovarajući o nacionalnoj politici Francuske.

Reakcija zvaničnog Pariza bila bi nedvosmislena i oštra. Međutim, kada se sličan scenario odigra u Bosni i Hercegovini, međunarodni predstavnici često biraju liniju manjeg otpora, prihvatajući pravila igre koja nameću domaći političari. Taj diplomatski konformizam, pravdan potrebom za “mirom u kući” i izbjegavanjem konfrontacije, plaća se visokom cijenom – svjesnim žrtvovanjem principa suvereniteta i vladavine prava. Svakim takvim ustupkom, zapadne vlade gube moralni autoritet i kredibilitet svojih deklarativnih izjava o podršci cjelovitosti i stabilnosti Bosne i Hercegovine, jer njihovi postupci na terenu direktno proturječe njihovim riječima.

Na kraju, tolerisanje ovakvih protokolarnih, a suštinski političkih, propusta u kancelarijama članova Predsjedništva BiH nije samo pitanje diplomatske etike, njime se direktno hrane separatističke ambicije i urušavaju temelji države. Granica između pragmatizma i saučesništva u razgradnji institucija postaje opasno tanka. Ukoliko međunarodni akteri, koji se pozivaju na evropske standarde, ne budu bez izuzetka insistirali na poštovanju državnih simbola, Ustava i suvereniteta u svakom svom kontaktu, bez obzira na geografsku lokaciju unutar zemlje, njihova uloga se svodi na puko posmatranje erozije.

Očuvanje vladavine prava i stabilnosti institucija nije moguće ukoliko oni koji bi trebali biti njihovi najglasniji zagovornici u praksi aktivno učestvuju u njihovoj tihoj, ali postojanoj demontaži. Svaki put kada se zastava države skloni da se ne bi “uvrijedio” domaćin, sklanja se i komad suvereniteta koji se kasnije teško može vratiti.

(Stav)

(4)